Page 1 of 11
Forum » -== General Forum Section ==- » Geografija - Geography [Regional & Foreign Languages] » Apatin
Apatin
bronzanica
20-03-2013, 11:12 PM
# 1
Offline
Administrators
Posts: 5388


Iz istorije grada

Izuzetno povoljan geografski položaj, blizina reke i prirodna bogatstva ovog kraja (plodno zemljište, šume pored reke, obilje ribe po ritovima i rukavcima i divljač u šumama) oduvek su privlačili ljude da se ovde naseljavaju, pa se tako još u praistoriji smenjuju kulture Sarmata, Kelta, Gota i drugih naroda.
U I veku, za vreme rimskih osvajanja, naselje je pretvoreno u vojni šanac sa utvrđenjima i imalo je značajnu ulogu u odbrani provincije Panonije. U VI veku dolaze Sloveni, a 896. godine Mađari i na ovom prostoru osnivaju svoju državu u kojoj su ipak Sloveni činili većinu stanovništva.
Apatin se prvi put spominje u pisanim dokumentima 1011. godine, za vreme mađarskog kralja Stevana I, a ime je dobio po opatiji Kaločke biskupije.
U XIV i XV veku na ovim prostorima su feudalna imanja, čiji su gospodari podigli dvorce oko kojih se naseljavaju ribari, lovci, lađari i vodeničari. Apatin se 1417. godine spominje kao posed Stefana Lazarevića. Pod tursku vlast pao je 1541. godine i bio pod njom punih 140 godina.

Deo izbeglica iz velike seobe pod Arsenijem Čarnojevićem 1690. godine naseljava se u Apatinu, Somboru i Prigrevici. 1748. godine u Apatin dolaze nemački kolonisti, a srpska naselja su silom raseljena, uglavnom u Stapar. Kolonisti su došli iz raznih krajeva. Sabirni centar je bio u Ulmu, a odatle su prevoženi Dunavom do Apatina, koji je postao glavna baza nemačke ekspanzije u Vojvodini, dobijajući pritom i posebnu podršku u razvoju. Nedaleko od pristaništa podignuta je crkva i izgrađen centar sa trgom. Podižu se javne zgrade, škole, ribarske stanice, zanatske radionice i stambene zgrade. Dvorska komora ubrzano podiže i privredne objekte: pivaru i pecaru, a 1764. jednu od najvećih tekstilnih radionica u Bačkoj. 1760. godine Apatin je proglašen za grad i stalno trgovište sa posebnim statusom.
Krajem XVIII veka katastrofalna poplava prodrla je u stari centar, uništila ga sa svim objektima, te sa sobom odnela i pola naselja. Novi centar formiran je severoistočno od Pivare, čime je utemeljeno uobličavanje grada koje se u velikoj meri sačuvalo i do danas. Tokom XVIII i prve polovine XIX veka Apatin je doživeo snažan ekonomski uspon, pre svega zahvaljujući zanatstvu, trgovini i brodogradnji. Već 1869. godine osnovane su banke i štedionica, čime su otvorena vrata i ubrzanom industrijskom razvoju. Veliki broj ciglana (36) proizvodio je ciglu i crep, a njima su građeni i pokriveni mnogi objekti u Beču i većina u Pešti. 1912. godine Apatin je povezan železničkom prugom sa Somborom i Sontom. 1920. godine osnovano je brodogradilište, koje je u novije vreme modernizovano i jedino na celom toku Dunava opremljeno specijalnim liftom za brzo izvlačenje brodova na dok.

Posle kapitulacije Jugoslavije 1941. godine Apatin je ušao u sastav Hortijeve Mađarske. Za vreme Batinske bitke front se protezao sve do Apatina i Bogojeva, a sam grad je postao prava ratna baza. Partizanske jedinice oslobodile su Apatin 24. oktobra 1944. godine.
Prema planu kolonizacije, novembra 1945. godine, u Apatin su stigle prve boračke porodice iz Like i nacionalni sastav grada je promenjen. Do 1953. godine ukupno je naseljeno 1.061 porodica sa 6.258 članova.
bronzanica
16-12-2015, 11:04 PM
# 2
Offline
Administrators
Posts: 5388




bronzanica
16-12-2015, 11:04 PM
# 3
Offline
Administrators
Posts: 5388




bronzanica
16-12-2015, 11:04 PM
# 4
Offline
Administrators
Posts: 5388




bronzanica
16-12-2015, 11:05 PM
# 5
Offline
Administrators
Posts: 5388




bronzanica
16-12-2015, 11:05 PM
# 6
Offline
Administrators
Posts: 5388




bronzanica
16-12-2015, 11:05 PM
# 7
Offline
Administrators
Posts: 5388




bronzanica
16-12-2015, 11:05 PM
# 8
Offline
Administrators
Posts: 5388




bronzanica
16-12-2015, 11:06 PM
# 9
Offline
Administrators
Posts: 5388




bronzanica
16-12-2015, 11:06 PM
# 10
Offline
Administrators
Posts: 5388




bronzanica
16-12-2015, 11:06 PM
# 11
Offline
Administrators
Posts: 5388




bronzanica
16-12-2015, 11:06 PM
# 12
Offline
Administrators
Posts: 5388
Apatinske vodenice na Dunavu 

Prve vodenice na Dunavu izgrađene su u manufakturnim radionicama feudalnog poseda u Apatinu, u srednjem veku, gde su od poreza u naturi sakupljane veće količine žita, koje je trebalo samleti. Na tom stepenu razvoja prevaziđeni su kameni žrvnjevi na ručni pogon, čije pokretanje zamenjuje vodena snaga u vodenicama. Vodenica je u stvari veći plovni objekat sa montiranom drvenom kućom na palubi za smeštaj vodeničara i uređaja za mlevenje žita. Od svih ranijih eksperimenata za melevenje žita, vodenice su bile daleko najbolje. 

Vekovima su vodenice na Dunavu sastavni deo istorije Apatina, njegovog ekonomskog razvoja i svakodnevnog života. Sve vojske koje su boravile u ovim krajevima, koriste dunavske vodenice za svoje potrebe i odnose se prema njima kao strateškom objektu za snadbevanje vojske i naroda hlebnim brašnom, izuzetno važnim prehrambenim proizvodom. 

Apatinske vodenice i Turci su koristili za vojne i civilne potrebe. Brašno iz dunavskih vodenica uglavnom se prodavalo na slobodnom tržištu gde su ga i turski trgovci kupovali. Međutim, za vreme čestih vojnih intervencija u Evropi i Aziji, kada su turskoj imperiji bile potrebne veće količine brašna sa kojima su se najvećim delom snadbevali iz naselja podunavske nizije, tada bi turska vojska preuzimala kontrolu nad radom vodenica i lađama žitaricama u apatinskom pristaništu. Sve samleveno žito Turci su lađama otpremali prema Beogradu. 
Bili su Turci i otišli iz Bačke, a apatinske vodenice i dalje melju žito. Austrijska vojna komanda odmah je videla prednost apatinskog pristaništa i 11 postojećih vodenica na Dunavu, i tu izgrađuje svoju vojnopozadinsku bazu. O tom vremenu postoji više sačunavih dokumenata. Poznat je i veliki doprinos novih nemačkih kolonista brodotesara, koji skoro dva veka izgrađuju brojne i kvalitetne vodenice na Dunavu. 

Dok se vodila borba za spasavanje starog centra Apatina od poplave, u jednom izveštaju doslovno piše "da rad vodenica navlači (usmerava) struju vode na grad". Uskoro su vodenice ispred pristaništa pomerene znatno južnije u rukavac Dunava, koji se i sad naziva Mišval (Mihlschwall - masa mlinova). Pričaju stari Apatinci da je tu bilo 75 vodenica u koje je žito dopremano preko ciglarskog nasipa i pristaništa. Pošto je to bila izuzetno nepovoljna pozicija udaljena od grada, a i shvatilo se da rad vodenica ne utiče na tok Dunava vodenice su vraćene na raniju poziciju. 

Tehničkim usavršavanjem vodenica znatno je povećan njihov kapacitet i tada ih je bilo oko pedeset. Na jednoj mapi iz XIX veka označeno je trideset vodenica na Dunavu kod Apatina. Stalnim usavršavanjem tehnike mlevenja, vodeničari su postigli visoki kvalitet brašna i bili priznati majstori. 
Doprema žita i odvoz brašna vršeni su vodenim putem, čamcima, gde su česte oscilacije vodostaja, te se od vodeničara zahtevalo da pored svog zanimanja budu i vešti lađari i dobri poznavaoci ćudi reke na kojoj su stalno radili. 

Apatin je u XVIII i XIX veku bio najveći centar mlinarstva u severnom delu Bačke. Ovde se svakog dana nalazilo od 30 do 50 seljačkih kola iz obližnjih naselja koja su čekala na red radi meljave žita. Kako su ovi mlinovi radili i za vojne potrebe, bilo je dana kada do deset vojnih lađa čekalo na svoj utovar brašna. Iz sačuvanih dokumenata se vidi da je bilo godina kada je u apatinskim vodenicama samleveno preko 45.000 požunskih mera brašna, a u XIX veku dnevno je po više tona brašna iz apatinskih vodenica otpremano na tržište. 
Vrhunac prosperiteta apatinskih vodenica dostignut je u poslednjoj deceniji XIX veka. Nakon tog vremena počinje izgradnja parnih mlinova. To je bio početak stagnacije i kasnijeg opadanja ove vrste zanatstva. I pored pojave parnih mlinova, seljaci su još dugo radije mleli svoje žito u vodenicama, tvrdeći da je brašno iz njih znatno boljeg kvaliteta. Naročito pred praznike apatinske vodenice radile su punim kapacitetom. 

Pored parnih mlinova, bilo je i drugih faktora koji su uslovili brzo opadanje broja vodenica. Taj proces ubrzan je intenzivnijim razvojem brodarstva, jer tako veliki broj vodenica na Dunavu prilikom niskog vodostaja predstavljao je opasnost za plovidbu. Zbog toga je i zakonom zabranjena izrada novih vodenica, dok je dozvoljeno održavanje postojećih. Kako su vodenice izložene svim vremenskim nepogodama na reci, vek trajanja je veoma kratak i njihov broj uskoro je prepolovljen. Tome su još više doprinele pooštrene poreske mere u cilju konačne likvidacije vodenica sa tog važnog međunarodnog plovnog puta. 

Posle prvog svetskog rata na području Apatina još su radile 23 vodenice. Da bi prebrodili nastale teškoće, njihovi vlasnici osnivaju Udruženje mlinara. Tako su uspeli da koncentrišu veće količine brašna koje su po povoljnim cenama pasirali u pasivne krajeve. Međutim, nakon velikih poplava 1924. i 1926. uništeni su skoro svi usevi apatinskih atara, a pomoć države koja je stigla u žitu predata je na mlevenje velikom parnom mlinu. To je bio fatalni udarac umirućim vodenicama od kojih je preživelo još 16 vodenica. Godine 1936. u Apatinu je izgrađen mlin na električni pogon koji se prvih godina u pogledu kvaliteta brašna nije mogao takmičiti sa vodenicama, ali je imao veliko preimućstvo zbog kapaciteta i neprekidnog rada, dok su se vodenice svake zime zbog kretanja leda morale povlačiti u zimovnike. 

Pred početak II svetskog rata u Apatinu radi još sedam vodenica. Prilikom bombardovanja u II svetskom ratu uništene su još dve vodenice, a jedna je potopljena u oluji. Nakon osobođenja 1945. još tri vodenice prestaju sa radom jer su ostale bez posla. Zadnju vodenicu držao je u zakupu poslednji vodeničar Stevan Pinkert, a nakon njegove smrti u zimu 1961. godine ledene sante na Dunavu uništile su poslednju apatinsku vodenicu. To je bio kraj nekad tako važne i razvijene zanatske delatnosti, po kojoj je ovaj grad bio vekovima poznat. 

Iz knjige Milana Bukvića "Apatin kroz vekove"
bronzanica
16-12-2015, 11:07 PM
# 13
Offline
Administrators
Posts: 5388






bronzanica
16-12-2015, 11:07 PM
# 14
Offline
Administrators
Posts: 5388
Banja Junakovic 

Braneci svoj deo neba, kuce i imanja teško stečena u borbama sa Turcima, odmetnici sa Dunava junački su se branili i najteži otpor pružali u šumi nadomak grada, koja je po ovim junacima dobila naziv Junaković , koji joj je i do danas ostao. I baš tu na obodima prelepe, hrastove šume, čija stoletna stabla oličavaju dugovečnost i snagu, dva ipo veka kasnije otvorena je Banja “Junaković”. No priča o podzemnim toplim jezerima na kojima je Banja ponikla, vraća nas na početak minulog stoleća. Prva stručna analiza termalne vode pronadjene u selu Prigrevica obavljena je 1914. godine u Budimpešti a dobijeni nalazi potvrdili su njenu lekovitost svrstavši je po kvalitetu rame uz rame sa termama Karlovih Vari u Českoj i Harkanja u Madjarskoj. Na inicijativu mesnih lekara 1929 . godine u Prigrevici se osniva prva, mala banja. Bio je to začetak zdravstvenog turizma u ovom kraju. 

Sa željom da se lekovita voda koja po svojim fizicko-hemijskim karakteristikama spada u red sulfidnih, alkalnih, murijaticnih jodnih hipotermi. sa visokim procentom mineralizacije, ponudi većem broju pacijenata, 1983. godine izgrađen je moderan rehabilitaciono-rekreacioni centar - Banja “Junaković” . Iako je tek zakoračila u treću deceniju postojanja, bela ravničarska lepotica “Banja Junakovic” ponudom različitih rehabilitacionih programa, kao i onim što nudi kao turisticka destinacija, izborila se za ravnopravno mesto medju mnogobrojnim banjskim lečilištima u Srbiji koja imaju neuporedivo duži vek trajanja. 
   
Preporucuje se za 

Sve vrste reumatizma, traumatološka oboljenja, povrede perifernog nervnog sistema, stanja postoperativne ortopedije i posle operacije kičmenog stuba, posledice cerebralnog insulta, ginekološka oboljenja i neka nespecifična oboljenja respiratornog aparata. 
Prirodni lekoviti faktori 

Banja ima izvore termomineralne vode, čija se temperatura penje i do 60°C. 
Načini lečenja 

Lečenje se obavlja u Rehabilitaciono-rekreacionom centru, uz primenu savremenih medicinskih metoda, pod nadzorom stručnog tima lekara specijalista i terapeuta. 
Prirodne vrednosti u okolini 

U blizini banje protiče reka Dunav sa bogatim lovištima i ribolovnim područjima i mogucnostima za sportove na vodi. 
Kulturno istorijski spomenici u okolini 

U blizini banje se nalaze značajni gradski centri kao što su Sombor, Subotica i Apatin sa bogatom kulturno-istorijskom baštinom. 
Sportsko rekreativni sadržaji 

Banja raspolaže kompleksom od deset spoljnih bazena, vodenim toboganom, terenima za tenis, mali fudbal i rukomet, zatvorenim terapijskim bazenom i saunom.
bronzanica
16-12-2015, 11:19 PM
# 15
Offline
Administrators
Posts: 5388








Forum » -== General Forum Section ==- » Geografija - Geography [Regional & Foreign Languages] » Apatin
Page 1 of 11
Search:
Pravila Chat
Mini-chat
+Mini-chat
0